Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach wsparł uniwersytecki projekt, jakim jest Akademia Edukacji Klimatyczno-Środowiskowej dla Nauczycieli (AEKŚN).
W myśl przysłowia: „Czym skorupka za młodu nasiąknie…”, które chyba jak żadne inne doskonale wpisuje się w misję WFOŚiGW, którą jest zielona transformacja.
Celem AEKŚN jest przygotowanie grupy nauczycieli ze szkół podstawowych, wyłonionych w ramach rekrutacji do pilotażowego programu dotyczącego wdrożenia edukacji klimatyczno-środowiskowej. Działania obejmują aktywności zmierzające do wyposażenia 80 nauczycieli w wiedzę i umiejętności przydatne w edukacji mierzącej się kryzysem klimatycznym i zanikiem bioróżnorodności.
Śledząc działalność Funduszu od wielu lat, wiemy, że bardzo intensywnie wspiera on działania edukacyjne na każdym szczeblu kształcenia, w tym związane także ze szkolnictwem wyższym. Przypomnijmy niedawno, bo z końcem zeszłego roku podpisaną umowę ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym, która zapoczątkowała tak zwane uniwersyteckie zielone myślenie. WFOŚiGW w myśl tej umowy udzielił dotacji oraz pożyczki na realizację zadania pt. „Wykonanie projektu technicznego wymiennikowni ciepła para/woda wraz z przeniesieniem centralnej wymiennikowni do kotłowni gazowej przy ul. Medyków 2A oraz przeprojektowanie sieci cieplnej – wykonanie prac budowlanych i instalatorskich”. Realizacja wyżej wymienionego zadania niewątpliwie poprawi komfort i jakość nauczania, a szczególnie w sezonie grzewczym! W ciepłym i miłym pomieszczeniu można efektywniej i na pewno przyjemniej zdobywać wiedzę, bo warunki do nauki i pracy są bardziej sprzyjające. Ale to nie tylko komfort i nowoczesność, ale też i ochrona środowiska. Jak mówił wówczas profesor Tomasz Szczepański, rektor Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach zmiana systemu ciepłowniczego przy zastosowaniu nowoczesnych technologii przyjaznych dla środowiska to wspaniały przykład działań proekologicznych WFOŚiGW, bo to korzystne zarówno dla uczelni, jak i dla środowiska. – My jako medycy musimy o tym pamiętać, by nasze działania były też prośrodowiskowe – zaznaczał. Warto mocno podkreślić ten bardzo ważny walor edukacyjny. Bo wszak motto WFOŚiGW to: edukować, edukować i jeszcze raz edukować, a im ktoś młodszy z tej edukacji korzysta, tym lepiej.
I tu przy kolejnej umowie z uczelnią wyższą – tym razem z Uniwersytetem Śląskim objawia się jak ważne jest pokazywanie tych dobrych praktyk, a szczególnie studentom, czyli tym najważniejszym spadkobiercom postaw proekologicznych. Ale żeby tymi spadkobiercami być mogli, muszą mieć dobry przykład już wcześniej – już na poziomie szkoły podstawowej. I temu właśnie ma służyć Akademia Edukacji Klimatyczno-Środowiskowej dla Nauczycieli. – Inicjatywa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach to projekt innowacyjny – mówi prezes Funduszu Mateusz Pindel. – Uniwersytet skierował do WFOŚiGW wniosek na kwotę opiewającą na 113 tysięcy złotych, z czego 90 tysięcy to część z naszej dotacji. Skierowany do 80 nauczycieli z 20 szkół z terenu województwa śląskiego, którzy będą się kształcić i przekazywać wiedzę na temat zmian klimatycznych, środowiskowych. Przeprowadzony pilotaż, będzie potem wykorzystywany przez kolejnych wykładowców, nauczycieli, by ten potencjał, ta wiedza owocowała w następnych latach – tłumaczy Mateusz Pindel. Prezes Mateusz Pindel podkreślił mocno tę konieczność edukowania w tym zakresie od najmłodszych lat. – Od wielu lat wspieramy edukację młodego pokolenia. Nasze sztandarowe programy: Zielona Pracownia (więcej na temat Gali rozstrzygnięcia konkursu na str. 5!), czy to Ekopracowni pod chmurką, gdzie dofinansowujemy działania inwestycyjne. Wyżej wymienione polegają na zagospodarowaniu w sposób nowoczesny, komfortowe miejsc, w którym przekazuję się szeroko rozumianą wiedzę ekologiczną, uczniom, ale i studentom. A tym razem AEKŚN, która ma nauczyć, jak tę wiedzę przekazywać. To znakomite połączenie i z wielką przychylnością i zaciekawieniem nie tylko wsparliśmy ten projekt, ale i będziemy się mu przyglądać i oczekiwać na efekty – zaznacza prezes Pindel. W ocenie Mateusza Pindla projekt ten może być przełomowy i bardzo przyszłościowy. Projektowi patronuje też Kuratorium Oświaty i Ministerstwo Edukacji Narodowej. – Ja jestem najlepszym przykładem takiego nauczania proekologicznego od lat najmłodszych. Z wykształcenia bowiem jestem magistrem inżynierem ochrony środowiska. Zmiany klimatyczne, zmiany środowiskowe, to co się teraz dzieje i zachodzi wokół tych zagadnień ma bardzo duży potencjał, ale trzeba tę wiedzę podeprzeć dobrą podstawą, którą będzie można pozyskać właśnie miedzy innymi w takich programach jak ten Uniwersytetu Śląskiego, a zdobyta tu wiedzę zastosować potem w praktyce – stwierdza Mateusz Pindel.
Warto na pewno przypomnieć też inny proekologiczny projekt Uniwersytetu Śląskiego dofinansowany przez WFOŚiGW. A jest nim laboratorium napowietrzne w balonie, dzięki któremu miedzy innymi można robić pomiary czystości powietrza. I to jest właśnie ta zielona transformacja, której Fundusz tak mocno hołduje. – Laboratoria, specjalistyczny sprzęt, czy właśnie Akademia. To jedne z wielu takich działań, które mnie bardzo cieszą. Pokazują, jak ważną instytucją jest WFOŚiGW, jak wiele istotnych projektów wspiera – dodaje.
Podpisanie umowy z Funduszem zainaugurowało konferencję poświęconą AEKŚN. Jej ważność podkreślił rektor Uniwersytetu Śląskiego profesor Ryszard Koziołek. – W ogóle mnie to nie dziwi, że konferencja poświęcona klimatowi odbywa się na Wydziale Humanistycznym. Po to zostały wymyślone uniwersytety – mówił rektor Koziołek. – Problemów, z którymi borykamy się, czy borykaliśmy się w przeszłości nie da się rozwiązać w obrębie jednej dyscypliny. Humanistyka jako zespół nauk, które zajmują się tworami człowieka – tymi, które są nienaturalne, a są wynikiem naszej przemyślności i kreatywności, twórczej natury jako gatunku, mówią nam jasno, że nie zrozumiemy, kim jesteśmy bez zrozumienia środowiska, w którym żyjemy. I ta wiedza towarzyszy humanistyce od samego początku. Człowiek przyglądając się sobie poprzez swoje wytwory, przygląda się światu, w którym żyje. Zanim wytworzyła się właściwa nauka: nauki przyrodnicze, refleksja filozoficzna i humanistyczna pyta o status natury i relacje człowiek-natura i wyciąga z tego konsekwencje niesłychanie nowoczesne i profetyczne, nie ma tu zatem żadnej sprzeczności i zdziwienia. Druga kwestia, która stała się jasną dla wszystkich zajmujących się klimatem i przemianami środowiska, jest taka że sama ewidencja zmian klimatycznych i dowodów płynących z nauk przyrodniczych, nie wystarczy do zmiany naszej świadomości. Trzeba dostarczyć „Himalajów danych”! A ludzie i tak będą nadal robić to samo, nie przyjmując ich do wiadomości. To znaczy, że konieczna jest zmiana języka i sposobu docierania, żeby to co oczywiste dla specjalistów, naukowców nauk przyrodniczych, stało się oczywiste dla nas wszystkich – tłumaczy Ryszard Koziołek. I tu bardzo duże nadzieje w zainaugurowanej Akademii.
Rzec by można od badań do Akademii. Za tym procesem stoi dr Magdalena Ochwat. Współpracuje z miastem Katowice oraz Śląskim Kuratorium Oświaty przy wdrażaniu edukacji na rzecz klimatu w szkołach podstawowych. Współautorka 3 zamawianych raportów na temat postaw uczniów, nauczycieli, rodziców wobec zmiany klimatu. Realizowała projekt GEOlogos (z programu „doskonała nauka” MEiN) oraz „The V4 Humanities Education for the Climate. Diagnoses – Best practices – Recommendations [HEC]), finansowany przez Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki. Jest certyfikowaną moderatorką mozaiki klimatycznej. Powołana do ministerialnego zespołu de. edukacji klimatycznej (MEN), współpraca z Ministerstwem Klimatu i Środowiska przy tworzeniu Strategicznego Planu Działań w Zakresie Edukacji Ekologicznej. Ukończyła szkolenie Strażnicy i Strażniczki Klimatu Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Autorka książki „Więcej-niż-tylko-ludzkie lekcje języka polskiego. Edukacja polonistyczna w czasach kryzysu klimatycznego”. – Jestem ogromnie szczęśliwa – mówi Magdalena Ochwat. – Ale szczególnie jestem uradowana tym, że tak wiele osób jest sojusznikami tego myślenia: instytucje, nauczyciele, wykładowcy. Widzę, że to nie tylko z obowiązku, ale naprawdę czuję, że to jest nasza wspólna misja. Ja też tak do tego tematu wcześniej podeszłam. Wcześniej zajmowałam się zupełnie czymś innym. Tematyką religijną. Zmiana mojego myślenia nastąpiła wówczas, kiedy urodziłam dziecko. Zaczęłam zagłębiać się w raporty, analizować dochodzące do mnie informacje i stwierdziłam, że muszę zrobić coś więcej po to, by kondycja planety była lepsza. Dla mnie jako rodzica stało się to bardzo ważne. Zbadałam postawy uczniów, nauczycieli i rodziców wobec zmiany klimatu. Te badania głównie dotyczyły osób z naszego regionu. Przebadałam pond 1200 uczniów w wieku 15 lat. Wyniki pokazały, że wszyscy bardzo chcą, ale nie są usatysfakcjonowani posiadaną wiedzą. Wiedza ta bowiem pojawia się marginalnie „gdzieś tam” na końcu lekcji i skarżyli się na metody przekazywania wiedzy: głównie podające bez ich sprawdzania, że są traktowani w sposób dosyć naiwny, kiedy mówi się tylko o gaszeniu światła, oszczędzaniu wody, a nie porusza się tych tematów na głębszym poziomie. Ale nauczyciele – jak pokazały badania – czują tę misję. Na języku polskim tez można przekazywać takie treści. Tu nie chodzi tylko o wiedzę, ale i emocje, wartości, postawy, bo ochrona środowiska to jest przede wszystkim język wartość. Zbadałam rodziców – ponad 300 – i oni również są wielkimi sojusznikami, Sami dbają o planetę i tego uczą swoje dzieci. To wszystko zmotywowało nas do działania. Tak naprawdę nie było na co czekać. Trzeba było działać i finał to inauguracja Akademii Edukacji Klimatyczno-Środowiskowej dla Nauczycieli – podsumowuje Magdalena Ochwat.
– Te 32 lata istnienia naszego Funduszu to nie koniec. I może nie początek, ale nowe drogi, nowe wytyczne na temat środowiska i jego ochrony, do których też musimy stale się przygotowywać, stale się kształcić i rozwijać. Bardzo się cieszę z tego nowego kierunku, jakim jest Akademia Edukacji Klimatyczno-Środowiskowej dla Nauczycieli – kwituje Mateusz Pindel.
Hanna Grabowska-Macioszek
Warto wiedzieć: nauczyciele w ramach AEKŚN będą brali udział w innowacyjnych, interdyscyplinarnych zajęciach wspierających ich przygotowanie merytoryczne i metodyczne, m.in. kąpiele leśne (Shinrin-yoku), warsztaty oparte na mozaice klimatycznej, mozaice bioróżnorodnościowej, seminaria terenowe (edukacja outdoorowa) i ekopsychologiczne, wykłady prowadzone przez specjalistów w zakresie nauk przyrodniczych, społecznych i humanistycznych.
Odpowiednio przeszkoleni nauczyciele będą współautorami unikatowej bazy materiałów dydaktycznych (np. scenariusze lekcji), dostosowanych do programu nauczania w szkołach podstawowych oraz wyzwań lokalnych, charakterystycznych dla placówek uczestniczących w pilotażu. Przygotowane materiały będę zintegrowane z podstawami programowymi każdego przedmiotu szkolnego, rozszerzając tradycyjne spektrum omawianych dotąd problemów i sposobów ich prezentacji oraz kładąc nacisk na kształcenie sprawczości wśród uczniów. Efektem programu jest stworzenie nowatorskich scenariuszy lekcji, które zostaną zaimplementowane w 20 szkołach biorących udział w pilotażu.
