Byłoby bardzo dziwne i niepokojące, gdyby zmiana pór roku miała wpływ na nasze myślenie o czystym powietrzy i „Czystym Powietrzu” – Programie Priorytetowym WFOŚiGW.

Ale niestety tak się dzieje. Kiedy kończy się sezon grzewczy, na dalszy plan schodzi smog, ograniczanie niskiej emisji, bo w związku z ociepleniem temperatur wraz z nastaniem wiosny i lata nasze gospodarstwa ogrzewamy rzadziej, bądź nie ogrzewamy ich wcale. No chyba, że zdarza się wyjątkowo chłodne lato. Z własnego doświadczenia pamiętam, kiedy w sierpniu spędzałam wakacje z moją czteromiesięczną wówczas córką w górach, nasza gospodyni dokładała do pieca, by było w domu ciepło. Pogoda wtedy rzeczywiście była koszmarna i było co najmniej zimno. No ale takie sytuacje nie zdarzają się na szczęście często. I niestety, ale o niekorzystnych dla środowiska wpływach wynikających z niezbyt ekologicznego ogrzewania zapominamy w tym okresie.

Ale jest WFOŚiGW, który pilnuje, by tym zapominalskim przypominać, że o czystym powietrzu myślimy cały rok. Nie wyobrażam sobie, że komuś zależy na tym, by oddychać powietrzem zanieczyszczonym. Stąd informacja i edukacja! Jak ważne są nie tylko w kontekście ekologicznym, chyba nikomu tłumaczyć nie trzeba. Ale warto znać szczegóły! A żeby mieszkańcy, których Program „Czyste Powietrze” dotyczy bezpośrednio, byli dobrze poinformowani, wiedzę na ten temat muszą zdobyć ci, którzy mogą przekonać, pomóc, by w tymże programie wziąć udział. Takie spotkania informacyjno-edukacyjne Fundusz organizuje sukcesywnie. I to można powiedzieć, na życzenie. Bo to za sprawą konsultacji, rozmów, sugestii, jakie zarząd otrzymuje i przeprowadza z przedstawicielami samorządów terytorialnych gmin, które są sygnatariuszami programu, a także operatorami gminnymi – osobami najbardziej wspierającymi potencjalnych Beneficjentów.

A biorąc pod uwagę fakt, że Program „Czyste Powietrze” stale ewoluuje, zmienia się, upraszcza, trzeba się spotykać, by jak najrzetelniejszą informację pozyskać. – Chciałbym przede wszystkim podziękować za to zainteresowanie i chęć odbywania takich spotkań – mówi prezes WFOŚiGW Mateusz Pindel. – Kieruję je do wójtów, burmistrzów, prezydentów, ale także osób pełniących funkcję doradców w punktach konsultacyjno-informacyjnych w urzędach danych gmin. Do operatorów gminnych, którzy pomagają naszym mieszkańcom w przygotowaniu wniosków o dofinansowanie – podkreśla Mateusz Pindel.

I to jest rola, której przecenić chyba nie można. To chyba najtrudniejsze niejednokrotnie przekonać daną osobę, że wypełniania wniosku nie należy się bać. A szczególnie takiego, dzięki któremu można zyskać tak wiele. Chyba lepiej złożyć, niż zaniechać? Proces wnioskowania bywa długi i często niełatwy, ale da się przez to przejść. A Fundusz pilnuje, by wszystko przebiegało jak najsprawniej. I pomoc takiej osoby, która powie: wnioskuj, wszystko będzie dobrze, jest nieoceniona.

Program „Czyste Powietrze” od 31 marca 2025 roku funkcjonuje w nowej odsłonie. – Te osoby objaśniają nowe zasady, tłumaczą, pomagają je przyswoić, zrozumieć. Ten program potrzebował zmian. Można powiedzieć, że w końcu został ustawiony na nowe, dobre tory. Obecnie rozpoczyna się on od audytu energetycznego, a więc od oceny efektywności energetycznej budynku przed termomodernizacją, przed wymianą źródła ciepła. Następnie przechodzimy przez proces aplikacji – wyboru firm wykonawczych. Dalej – realizacja inwestycji i odbiór, który jest ważny ze względu na rozliczenie zadania. I na każdym z tych etapów nasi Beneficjenci mają wsparcie operatorów – mówi Mateusz Pindel.

Program nie był doskonały, a szczególnym powodem do zmian były firmy wykonawcze. Niestety pojawiające się nagminnie nadużycia wykonawców, wpędzały niejednokrotnie w kłopoty Beneficjentów. – To był główny cel, bo było bardzo wiele nieprawidłowości i tych kwestii patologicznych. One zostały teraz uszczelnione – zapewnia prezes Funduszu.

W styczniu tego roku WFOŚiGW zorganizował dużą konferencję wraz z Polskim Związkiem Gmin i Powiatów, by porozmawiać o statystykach programu, jak i o jego nowej odsłonie. – Wysłuchaliśmy też zgłoszeń ze strony samorządowej, w trudnościach dotyczących realizacji inwestycji. My również jako instytucja wdrażająca i realizująca program przekazaliśmy nasze uwagi, bo najważniejszy jest dialog – przypomina Mateusz Pindel.

Co poza tym? Wszelkie informacje dotyczące programu można też na bieżąco śledzić na www.wfosigw.katowice.pl. Strona nowa, moblina, użyteczna, daje między innymi możliwość sprawdzenia, co dzieje się z naszymi wnioskami zarówno tym o dofinansowanie i tym o płatność. Są informacje o operatorach gminnych, punktach konsultacyjnych, a także bezpłatnych poradach prawnych, z których można skorzystać na wypadek, gdy jednak pojawią się problemy i padniemy ofiarą nieuczciwych wykonawców, czy wskutek jakiś innych niezależnych od nas nieprawidłowości.

To zmiany, które już zostały wdrożone, ale Program „Czyste Powietrze” czekają następne. Inicjator programu NFOŚiGW, jak mówi Mateusz Pindel, zgłosił blisko 3 tysiące poprawek. Które z nich wejdą w życie, przekonaliśmy się w lipcu. Spotkanie związane z ich wdrażaniem dla wykonawców, związków branżowych, przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego i ich związków oraz operatorów programu Czyste Powietrze odbyło się 14 lipca w siedzibie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

Teraz czas na ich poznanie i zrozumienie na gruncie regionalnym – województwa śląskiego. WFOŚiGW będzie takich informacji udzielał na bieżąco, spotykając się, odwiedzając nawet poszczególnie gminy. Bezpośredni kontakt, otwartość to podstawa. – Trzeba rozwiewać wszelkie wątpliwości i pokazywać, jak na drodze do Programu „Czyste Powietrze” omijać przeszkody, na co uważać i z czego korzystać – kwituje prezes WFOŚiGW.

Hanna Grabowska-Macioszek

Warto wiedzieć:

Program „Czyste Powietrze” skierowany jest do osób fizycznych będących właścicielami (współwłaścicielami domów jednorodzinnych) wydzielonych lokali mieszkalnych. Dotacje są udzielane za pośrednictwem szesnastu Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW).

Program przewiduje dofinansowania na:

• źródło ciepła – wymianę, zakup, montaż,
• instalację centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej,
• wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła,
• ocieplenie przegród budowlanych,
• stolarkę drzwiową i okienną,
• dokumentację (audyt energetyczny, dokumentacja projektowa).

Forma dofinansowania

• dotacja
• dotacja z prefinansowaniem
• dotacja na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego

Terminy:

• Realizacja programu: lata 2018-2032 r.
• Podpisywanie umów do: 31.12.2030 r.
• Środki wydatkowane będą przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (wfośigw) do 31.12.2032 r.

Od 2018 r. Czyste Powietrze pozostaje największym w historii Polski programem wsparcia termomodernizacji domów jednorodzinnych. Pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska program wdraża Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), który odpowiada za przygotowanie zasad, w tym dokumentacji i wytycznych, pozyskuje również – we współpracy z odpowiednimi resortami – źródła na finansowanie programu. Z kolei wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW) jako odrębne, niezależne od NFOŚiGW jednostki, zajmują się przyjmowaniem, rozpatrywaniem, rozliczaniem wniosków o dofinansowanie i wypłatą środków w programie na terenie swoich województw.

• W programie Czyste Powietrze zawarto dotychczas 971 tys. umów o dofinansowanie, z czego zakończono ponad 645 tys. Dotychczas w programie wypłacono łącznie prawie 22 mld zł, z czego ponad połowę w ostatnich dwóch latach.
• W nowej odsłonie programu obowiązującej od 31 marca 2025 r. przyjęto 70 tys. wniosków, podpisano 53 tys. umów na 3,3 mld zł. Obecny program z budżetem 10 mld zł finansowany jest ze środków Funduszu Modernizacyjnego.
• Program realizowany jest we współpracy z samorządami – w gminach działa ponad 2 tys. punktów konsultacyjno-informacyjnych oraz ponad 1,4 tys. gmin-operatorów, a ok. 44% nowych wniosków składanych jest z ich udziałem.
• Dzięki programowi do tej pory wymieniono ponad 603 tys. nieefektywnych źródeł ciepła, tzw. kopciuchów, których użytkowanie jest głównym powodem smogu w Polsce. Program Czyste Powietrze pozostaje potrzebny i będzie nadal rozwijany, aby skuteczniej wspierać termomodernizację domów i poprawę jakości powietrza.